AGUIPELLN
Kawtital Gine Association Guinéenne
Fii ɓantal Binndol e Jannde Pour la Promotion de
Ɗenɗe Taakanje ɗen l’Ecriture et la Lecture
En Langues Nationales

Conakry République de Guinée. Tél. 00224 622534409 / 669018129
E-mail : kuletee@gmail.com
aguipelln@yahoo.fr

Arrêté : A/96/N°009/MATD/CAB/DND/SCIO

Kawtital Gine Association Guinéenne
Fii ɓantal Binndol e Jannde Pour la Promotion de
Ɗenɗe Taakanje ɗen l’Ecriture et la Lecture
En Langues Nationales

Conakry République de Guinée. Tél. 00224 622534409 / 669018129
E-mail : kuletee@gmail.com
aguipelln@yahoo.fr

Arrêté : A/96/N°009/MATD/CAB/DND/SCIO
Alluwal lowe ɗen
HUNORDE……………………………………………………………………………………………………………………………… 3
TAYRE I : DARANƊE ARANE ……………………………………………………………………………………………………… 5
DAMMBUGAL I : MARTABAAJI E ƁAARORƊI………………………………………………………………………….. 5
DAMMBUGAL II : NELE ……………………………………………………………………………………………………….. 5
DAMMBUGAL III : (FII) LAAMU E HUƁINDAAKU MUN…………………………………………………………….. 6
DAMMBUGAL IV : YAANANEEJI, FARLUYEEJI E HANNDUYEEJI LAABUDDAAJI…………………………….. 6
TAYRE II: TERE LUMMBINJIRƊE(FEƳƳINIRƊE)…………………………………………………………………………….. 9
DAMMBUGAL I : (FII) MOJOBERE HUMODAL FII MOTTONDIRAL E ƁANTAL ……………………………….. 9
DAMMBUGAL II : FII HOOREEJO HUMODAL NGAL ………………………………………………………………….. 9
DAMMBUGAL III : (FII) FEWJIRDE LAAMU LUMMBOL NGOL …………………………………………………… 10
DAMMBUGAL IV : (FII) TEEKUN HUMODAL LUMMBOL NGOL…………………………………………………. 11
TAYRE III: AADONDIRE E HALDIDE ADUNAYANKOOJE ……………………………………………………………….. 14
TAYRE IV: (FII) NDARTO WAƊƊUYEE LUMMBOL NGOL…………………………………………………………….. 15
TAYRE V: DARNANƊE FEƳƳINIRƊE E RAWNORIRƊE (LANNIRƊE)………………………………………………… 15
Kawtital Gine Association Guinéenne
Fii ɓantal Binndol e Jannde Pour la Promotion de
Ɗenɗe Taakanje ɗen l’Ecriture et la Lecture
En Langues Nationales

Conakry République de Guinée. Tél. 00224 622534409 / 669018129
E-mail : kuletee@gmail.com
aguipelln@yahoo.fr
___________________________________________________________________________
—————————————————————————————————————-
Arrêté : A/96/N°009/MATD/CAB/DND/SCIO
HUNORDE
Menen, tawaaɓe e ɓee dadiidaraniiɓe halfinaaɓe danndugol e hiwugol Hawtaandi Gine ndin, womɓe e ndee Mojobere Mottondiral Humodal fii Ɓantal, e hoore (tippude) e diisondiral daditiiɓe daranii Hawtaandi Gi ndin :
 Ɓe ɓe anniye e anngisannde jaɓaande waylugol wirnitanaa fii maloore jamaa
huɓindiiɗo Gine on e wonndigal mun, ɗun adi sabu (woni sabu) yo konu gine
ngun, e ley konngol ndee Mojobere Mottondiral Humodal fii Ɓantal, ƴettu
Laamu ngun e ndee ñalaande (ñannde 5 settaambur 2021) 5 settaamur 2021 ;
 Yi’ugol, battane mun, ko jamaa on tawti jaɓi kon ;
 Tippude e rawnooɗe ɗee diisondire humondire, ɗe wooraano gooto, waɗuɗe
Konaakire ila 14 heɓi 23 lewru settaambur 2021, ka Suudu Jamaa; diisondire
hakkunde immorɓe e feddeeji-ɗowoodi, e kawtite ɗe humondiraa e laamu, e
kawtite yowitiiɗe e diina, e yuɓɓondire e diiwe ɗen, e yuɓɓondire rewɓe ɓen e
sewɓe(sukaaɓe) ɓen, e ɓegine daakiiɓe ka jananiri, e bammbondire gollooɓe ɓen,
e baŋŋeeji faggudu ɗi winnditaaki, e yuɓɓondire hooreeɓe suuseetiiji ɗin, e
yuɓɓondire ne’ondire yimɓe anndamɓe, e nele maamalaakkuɗe e yuɓɓondire
adunayankooje, e cuuɗi jikkoraaɓe ɓen, e tere kumpital(humpitooɓe ɓen), e
suuseetiiji oogirɗe Hawtaandi ndin ;
 E hoore hakkilannde e ɗee eɓɓooje yamirooje ɗee kawtite sertuɗe daraniiɗe
Humodal ngal (Ngenndi ndin) ;
 Wonndude e miijo no tabintinirta nantondiral humondal ngal, no ñiiɓinirta daƴƴe fewjodal ngal (fewjodaaku men ngun) lollina ɓantal e alɗere yimɓe gine ɓen,
gorko e debbo ;
 Anndita wonnde, ɗee yeddondiree tiiɗuɗe yowitiiɗe e ɗowoodi tampinɗe
Hawtaandi Gine ndin, waɗuɗe ado e ɓaawo waylugol Sariya Mawɗo on, e hoore
anngal diisondiral fii kaliifu tataɓo, addii perɗi e hoore pottal humodal ngal,
yirɓinii tabitinirɗe ɗen, ɗuytii uuyo (uuyaango) ɓantal leydi ndin ;
 Faamunde wonnde, no haani jonnindirgol juuɗe joɗɗina, hara ko ko neeɓata,
daƴƴe Hawtaandi Fewjodaandi ñiiɓundi, Hawtaandi Fewjodaandi fottindirdi kala
jeyaaɓe e mayri (kala ko yeyaa e mayri), teddinndi Hannduyeeji Naɗɗanke
yaanaanuyeeji hawtaaɗi ;
 Anngisiiɓe joɗɗinngol Laamu ngu hannduyee laaɓuɗo, yaadungu e himme jamaa on lugguɗe, annditi anndal ɗowoodi yaltitungal, tentinii ɗee yeddondire sukkuɗe woonnduɗe e kiiɗan waɗuɗe ka nder leydi men, battane (ɓaawo) woote feƴƴuɗe e ɗii duuɓi sakkitiiɗi ;
 Mo tinii(Mo wattanii yila e) ɗee jumpe Hannduyee Naɗanke e yaanaanuyee
neɗɗo e kawtite heyninɗe ɓeyngureeji jukkini guluuje yimɓegine(gineyemɓe),
tentinii rewɓe e sukaaɓe ;
 Qirritagol humoode amen e martabaaji e ɓaaroɗe fewjodal no ɗe
maandiniraa(mariraa) ka Waɗɗuyee Njuɓɓudi Leyɗe Fottuɗe, Hollitannde
Winndereyankoore fii Hannduyeeji Neɗɗanke ɗin, nde ñannde 10 deesaambur
1948, e Waɗɗuyee Pottal Afiriki yowitiiɗo e(fii) fewjodal, woote e
ardagol(ardannde) ñannde 30 sanwiyee 2007, tawna ɗon Aadondiral
A/SP1/12/01 ngal ñannde 21 deesaambur 2000 ngal( immorde e) CEDAO
(Kawtital Baŋŋe Faggudu Leyɗe Hirnaange Afiriki ɗen) fii fewjodal, ardagol no
moƴƴiri(ardannde moƴƴere) e woote ɗen ;
 Tippude e anniye (selluɗo/tiiɗuɗo) Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal
on heyɗintinngol Laamu ngun fii yo ñaawugal ngal ɓurtu hiweede e hoore(hara
ko e) fotondiral e nunɗal e anngal wikkagol(wikkaare) ;
 Tippude e feŋoore Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal nden fii ittugol
kala noone serindiral e pottagol sabu no seedidi, (fii) haɗugol e
yagginngol(donkinngol) yeeno, bonnereeji faggudu e maraari, anngal-yaggino,
ƴettirgol ɗowoodi gollooɓe ɓen ka ardiigu hawtaandi, huutora tabitinirɗe ñawgal
ngal ;
 Tawde dadiidariiɓe halfinaaɓe ɓen danndugol e hiwogol ko yiɓɓe-leydi ndin,
hiwuɓe ɓuttu jamaa on e golle Laamu ngun ;
 Tawde nafoore humodal toowunde nden ko e nder ɓuttu tabituɗo, hiwo
humondiral, kawtitaaku moƴƴungu ka nder laral-leywal,(ɗun fow) woni adanɗe
ɓanto, ɓuttu tabitungu, tawtidal e naɓidal laawi mottondiral e ñinnugol fewjodal
ngal ;
 Tippude e waajiboore Lummbol tawnungol e fonnungol ;
Men jaɓii men ƴettii oo Waɗɗuyee Lummbol wonndude e hunorde mun nden (mo hunorde mun tawnaa).
TAYRE I : DARANƊE ARANE
DAMMBUGAL I : MARTABAAJI E ƁAARORƊI
Toɓɓere 1 : OO Waɗɗuyee ɗoo, ko sellinɗo martabaaji e ɓaarorɗe Lummbol ngol, tere
maggol ɗen e denndaangal koohooɓe noddaaɓe fii ardagol ngo’ol Lummbol :
 Yaafuyee (on) e fottindiro (ngon) ;
 Yiɗo-leydi e ɗoftaare ;
 Tawnindiral e jogondiral ;
 Nunɗal e farluyee ;
 Anngal-giɗaale e hakinndino ;
 Munñondiral e diisondiral ;
 Peewal e ndimu ;
 Needi(Ne’agol) e taakankaaku ;
 Hannduyee e fonno (fonnugol)
DAMMBUGAL II : NELE
Toɓɓere 2 : Goɗɗe e(ɗee) nele Lummbol ngol selliniraaɗe oo Waɗɗuyee ɗoo, ko :
 Hiwo laamateeri ndin, yimɓe mayri e jawle mun ;
 Tabintininngol Laamu ngu tabitinirɗe tiiɗuɗe, holniiɗe e dagiiɗe, fellintinngu :
sariya, yaaroodi fewjodal tawnungal ngal ɓuttu e tabintinayngal, seeditiingal
(wonnde) ngalu, ganndal e wonndigal yi’oto (yi’ete/wonay)
 Anniye heyɗintine mawɗe ka baŋŋe faggudu, ɗowoodi, suɓo (woote) e ardiigu ;
 Semmbino nantondiral humodal ngal e cukko yaaroodi moƴƴintinngol hakkunde
yimɓe leydi ndin ;
 Semmbino ñaawugal, ngal gollirtaa yamiroore (Laamu ngun) e jippiro fii anngalyaggino
;
 Ɓantugol hiwa Hannduyeeji Neɗɗanke e yaanaanuyeeji hawtaaɗi ;
 Tabintino anndannde ardino moƴƴo e taakanyaagal (fawtaagal?) ;
 Weeɓito Sariya Mawɗo heso suɓinteeɗo jamaa on ;
 Yuɓɓindiro woote humodal ngal e misiddaaji ɗin (hara ko) woote newiiɗe
fewjodaaɗe laaɓuɗe.
DAMMBUGAL III : (FII) LAAMU E HUƁINDAAKU MUN
Toɓɓere 3 : Gine ko Hawtaandi siforndi pottal ndi senndetaake, ndi ɓurndinndintaa
diinaaji ɗin, jaɓundi fewjodal (demokaraasi) e huuwondiraaku.
Toɓɓere 4 : Ɓannginal humodal ngal ko Raaya mo lefi tati beccondirɗi fotayɗi, ɗi
faataaji (nordi, kuler) mun woni boɗejun, netejun e haakojun.
Gimol humodal ngalko « Hettaare ».
Aada Hawtaandi ndin, ko : « Golle-Nunɗal-Wallindiral ».
Tiitoonde nden e maandeeji Hawtaandi ndin tabintinaaɗi ɗin ka sarirya.
Toɓɓere 5 : Ɗenngal tabintinaangal ngal, ko faransi.
Toɓɓere 6 : Feddeeji ɗowoodi ɗin wallitoto ɓannginngol suɓooji ɗin.
 Feddeeji ɗowoodi ɗin sincete e hoore newinaare, ɗi golla e hoore teddinngol
sariyaaji Hawtaandi ndin ;
 No haani ka yi’ee e majji sertuɗi humodal ngal (sertudi humodal ngal) / no haani
ka ɗi (feddeeji ɗowoodi ɗin) holla wonnde no e majji sertudi humodal ngal ;
 No farliiɗi ɗi (feddeeji ɗowoodi ɗin) ne ‘ugol wonamɓe ɗi ɓen, ɓantugol pottal
humodal ngal e ɓuttu huuwondiraaku.
Toɓɓere 7 : Kala kuugal jumpungal (ittungal fiira e) Laamu siforngun ngun Hawtaandi, ngu ɓurdinndina diinaaji ɗin, huɓindaaku ngun, ngu hettaare e pottal, ko bonnere
(kiiɗan) mawnunde (mawnuɗan) donkinirteengal sariya.
DAMMBUGAL IV : YAANANEEJI, FARLUYEEJI E HANNDUYEEJI LAABUDDAAJI
Toɓɓere 8 : Yaananeeji ɗin e hannduyeeji laabuddaji neɗɗanke ɗin ko jaɓaaɗi, no ɗi
gollirtee non no seeditanaa taakamɓe ɓen e hoore sartiiji e laawi eɓɓaaɗi ka sariya.
Alaa ko waɗata, ko habbaaka maa ko wonndi (ardi) e heñaare ko wonata sabu jiiɓugol hannduyeeji neɗɗanke ɗin.
Toɓɓere 9 : Taakamɓe gine ɓen fow no fota ka sariyaaji e ka farluyeeji (no fota ka sariya e ka farluyee). Hiɓe fota ter ka sariya, senndindiral woo aaa. Ko wootayɓe e wootanteeɓe, no saiya on darniri sartiij (mun) ɗin.
Toɓɓere 10 : Neɗɗo ko horminaaɗo (horminaaɗun). Neɗɗo kala no hanndi, yo ñiiɓuki ɓanndu e peewal mun, jikkuyaaku mun (yo) teddine ; neɗɗo kala no hanndi yo woniral heeroral mun e jogoral hoore mun wonu ko hiwaaɗun.
Taakannjo kala, e hoore haanaanuyee, no hanndi ɓantugol hoore mun, teddina
hannduyee luttuɓe ɓen, naamuuji moƴƴuɗi ɗin, ne ‘anoo hawtaandi ndin.

Toɓɓere 11 : Gooto haanaaka letteede, fawireede maa jogoreede kiiɗankaaku
jaasineede jogoreede wa mo wonaa neɗɗo (jaasinee jogoree wa mo wonaa neɗɗo).
Toɓɓere 12 : Hay gooto waawataake nanngeede, tooñeede, maaɗun jogeede, si wonaa e hoore baŋe ɗe sariya weeɓitaaɗo on, ado bonnere nden waɗeede, bonnere nde on sariya toŋi (oƴƴi).
Sariya on no toŋi nanngugol e jogagol (neɗɗo/aaden) no waawiri-waawiri.
Hannduyee (on) no holli wonnde, no aaden ewnoraa (noddiraa) maaɗun jogoraa, himo
haani heɓude (himo haanani) ballal bammboowo.
Toɓɓere 13 : Kala sikkitaaɗo (no bonni), no tanƴinaa taho o bonnaa haa tuma tawaa,
battane ñaawoore laaɓunde hollunde bammbooɓo on holnirɗe, himo bonni.
Toɓɓere 14 : Yagginannde nden ko e hoore bonnuɗo on. Hay gooto (Neɗɗo hay gooto)
waawataa fawtineede, no woniri woo maa daliilu wonɗo woo, fii ko o waɗaa kanko tigi.
Toɓɓere 15 : Hannduyee no yaggini kala tippuɗo e giɗaala waɗi leƴƴi-leƴƴiyaagal,
senndindiri diinaaji, maagarannii senndindiri lare ɗen e misddaji ɗin, maaɗun kala jaggituɗo Humodal ngal, hiwo Laamu ngun, ñiiɓuki Hawtaandi ndin, maa kala jaggituɗo yaadu moƴƴundu fewjodal tabintinirɗe ndun.
Toɓɓere 16 : Taakannjo kala no mari hannduyee hoɗugol maa darnugo, e hoore
yaanaanuyee, galle e (nder) nokku kala e nder laral humodal ngal, golla golle woo
yaadude e darnanɗe sariya on.
Toɓɓere 17 : Galle ɗen jiiɓetaake, gunndooji ɓatakuru no seeditaa (ko ko seeditaa). Ɗii hannduyeeji jaggittama woo e hoore baŋe ɗe sariya eɓɓannoo.
Toɓɓere 18 : Taakannjo kala no mari hannduyee wanngagol( yiilagol), e hoore
yaanaanuyee, e nder laral humodal ngal, yalta(e maggal), naatita, wona e nder maggal seeɗa maa duumoo(tabita). Ɗii hannduyeeji jaggitaama woo e hoore sartiiji ɗi sariya (on) eɓɓani.
Toɓɓere 19 : Neɗɗo kala no mari hannduyee humpitagol e humpitegol, e hoore yaanuyee.
Toɓɓere 20 : Neɗɗo kala no mari hannduyee sincugol, hiwugol nafitora ballafuyeeji
haqqilannde e ñeeñal.
Toɓɓere 21 : Taakannjo kala no mari hannduyee heɓugol golle e njoddi haanundi (yoɓee njoddi haanundi).
Gooto haanaa faɗineede (ɗaweede) ka golle mun sabu iwdi makko ndin, diina makko on, awra makkko maa miijooji (sagooji) makko ɗin.
Toɓɓere 22 : Taakannjo kala no mari hannduyee naadegol ligge hawtaaɗe hawtaandi ndin, e hoore sartiiji ɗi sariya darni.
Toɓɓere 23 : Yaananuuji hollugol ko miiji ɓanngina, hollugo faamuyee e diina mun (ko jokki) ko hiwaɗi. Ko sariya darni no ɗi (yaanaanuyeeji ɗin) jokkirtee (nawretee).
Toɓɓere 24 : Yaanaanuyee sincugol (waɗugo) to ‘irde (gollirde) ko hiwaaɗun (no hiwaa/no hiwanaa).
Toɓɓere 25 : Desal e ɓeynguure ka catal kenewal ko ngurdan (ko e ngurdan) wonndiigu (huuwondiral). Ko ko Laamu ngun hiwi ɓanti (Laamu ngun no hiwi ɓanti).
Toɓɓere 26 : Taakannjo gine yahuɗo maa daakiiɗo ka jananiri heɓay hiwo no sariyaaji
Laamu tolnungu mo ngun kerdiniri, e kadi tippude e haldi-fottiiji ɗi Leydi gine ndin
jaɓi.
Toɓɓere 27 : Hawtaandi Gine ndin no newnani seekoduɓe leyɗe janane, fattagol e nder laral mayri ngal, e hoore sartiiji ɗi sariya on darni.
Toɓɓere 28 : Jeyal ko ko hiwaa (Jeyal ko hiwwɗun). Gooto waawaa jaɓitaneede (haanaa jaɓitaneede) si wonaa (si hinaa) fii nafa jamaa on (nafa hollitanaaɗo jamaa on), e hoore sartiiji e wonire ɗe sariya on yamiri, hara sottorde laaɓunde no adintinaa.
Toɓɓere 29 : Danndugol ndonateeri ndin ko farluyee horminanaaɗo kala taakannjo
gine. Ko farluyee horminanaaɗo kala taakannjo danndugol ndonateeri ndin.
Toɓɓere 30 : Tawdegol ka ittugol farluyeeji fii Hawtaandi ndin (fii jamaa on) yowitiiɗi
e jawle e njoddiiji mun ko ko waɗɗii taakannjo kala (ko ko waɗɗii kala taakannjo).
Toɓɓere 31 : Teddinngol e hiwugol (danndugol) ndonndiiji humodal ngal e jawle hawtaandi ndin ko farluyee kala taakannjo.
Toɓɓere 32 : Teddinngol sariyaaaji ɗin e sartiiji ɗin ko farluyee waɗɗiiɗo taakannjo kala (kala taakannjo).
Toɓɓere 33 : Golleeji ɗowoodi ɗin fow, no tawaa e majji ɗii yowitiiɗi (yowitiiɗi ɗin) e
(fii) ɓanngino woote, ko waɗayɗi (waɗeteeɗi) e hoore sartiiji ɗi sariya darni.
Toɓɓere 34 : Yaanaanuyeeji kawtitugol, mottondirgol, humpitugol e weeɓitugol ko ko fellintinaa. Sariya on no darni sartiiji no ɗin yaanaanuyeeji gollirtee (nawrirtee).
Toɓɓere 35 : Hannduyee bammbondiral (bammbondiro) no fellintinanaa gollooɓe (ɓen) fow, si wonaa daditiidariiɓe ɓen e ɓadondirɓe e maɓɓe ɓen.
Gollooɓe ɓen ko yaananaaɓe yuɓɓindirgol bammbondire waɗa golleeji mun e hoore teddinngol sariyaaji fewtuɗi ɗin.
Tertogal golle ko sellintinaaɗun, ko e hoore nanondirɗun e sariya on (ngal) nawretee.
TAYRE II: TERE LUMMBINJIRƊE(FEƳƳINIRƊE)
Toɓɓere 36 : Tere lummbinirɗe ɗen ko :
 Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal ;
 Hooreejo(Ardiiɗo) Lummbol ngol ;
 Fewjirde Lummbol ngol ;
 Teekun Humodal Lummbol ngol
DAMMBUGAL I : (FII) MOJOBERE HUMODAL FII MOTTONDIRAL E ƁANTAL
Toɓɓere 37 : Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal nden, ko tuɗɗerewal
hollayngal laawol pehinagol (hollayngal pehinorde) fii ɗowoodi faggundu ndun,
humondiral ngal, ganndal ngal e ɓantal leydi ndin. Ko kayre (Mojobere) holniri hiwo (kiwal) e nanondiral humodal ngal, tabitannde nden
e ɓuttu ngun. No tawtidi e mayre (Mojobere) ka dadiidariiɓe halfinaaɓe danndugol e hiwugol Hawtaandi Gine ndin (konu, jom-joga’en (sanndarmerii), hiwo huuwondiral(jamaa),
duwaañe e dankotooɓe hunndaari nin).
DAMMBUGAL II : FII HOOREEJO HUMODAL NGAL
Toɓɓere 38 : Hooreejo Lummbol ngol, ko (kanko woni) Hooreejo Mojobere Humodal
fii Mottondiral e Ɓantal nden ; tippude e ɗun ko kanko :
 Woni Ardiiɗo Laamu ngun, Ardiiɗo Ƴellitiiɗo koneeli ɗin ;
 Woni Ardiiɗo ardiigu Hawtaandi ndin ;
 Wattanɗo haqqil e teddino Waɗɗuyee Lummol ngol ;
 Darnata ɗowoodi Humodal ngal holnira heƴino makko ngon yaadoodi laamuuji
hawtaandi moƴƴundi ndin, e kadi jokkito (tabital) Laamu ngun ;
 Jom bawgal sartinngol e hunagol (feññinngol) yamaruyeeji.
Toɓɓere : 39 : Hooreejo Lummbol ngol ko kanko woni holnirɗo pottal e hettaare
humodal ngal, fotondiral ngal, hannduyeeji e yaanaanuyeeji ɗin, ñiiɓɓuki laral ngal,
teddungal haldi-fottiiji adunayankooji ɗi Hawtaandi Gine ndin jaɓi ɗin.

Toɓɓere 40 : Hooreejo Lummbol ngol ardoto : Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal nden, Teekun yaakoraaɓe ɓen e Teekun yeesoojo fii Danndugol Humodal ngal.
Toɓɓere 41 : (Ko) Hooreejo Lummbol ngol weeɓitay (weeɓitata) sariyaaji ɗi Teekun
Humodal Lummbol ngol jaɓi ɗin, ɗun e nder balɗe sappo e jowi(15) ñalɗinkoore nden, hara non, ko limugol ɓalɗe jeetati ila ñannde ɗi (sariyaaji ɗin)hewtinanaa Hooreejo
Lummbol ngol.
Toɓɓere 42 : Hooreejo Lummbol ngol okkay imminaaɓe ɓen e nelaaɓe heɓɓitaaɓe ɓen duŋayee ka (takko) Bawɗe janane ɗen. Imminaaɓe e nelaaɓe heɓɓitaaɓe, immorɓe e Ɓawɗe janane ɗen duŋayee mun ko (haa) ka makko (Hooreejo Lummbol ngol).
Toɓɓere 43 : Hooreejo Lummbol ngol golliray hannduyee yaafuyee, o okka teddinire Hawtaandi ndin.
Toɓɓere 44 : Hoorejo Lummol ngol toɗɗorto yamaruyee (yamiroore) ka gollirɗe hettinndaaɗe e konuyankeeje.
Toɓɓere 45 : Hooreeejo Lummbol ngol no waawi halfinnde (no halfina) muraaɗi
(golleeji) makko goo Yaakoraaɗo Laamu Arano on, maaɗun (maa) Yaakoraaɗo.
Toɓɓere 46 : Hooreejo on e tawdaaɓe ka Mojobere Humodal fii Mottondiral e Ɓantal
newnanaaka wonugol immaniiɓe ka woote humodal e misiddaaji, woote waɗeteeɗe fii
hollugol lannoode(hommbugol) Lummbol ngol.
Toɓɓere 47 : A do o joɗɗineeede (ka jullere Laamu), Hooreejo Lummbol ngol janngay,
e yeeso Ardiiɗo Ñaawirde Mawnde nden, ndee woondoore ley-ɗoo :
« Min……………., Hooreejo Lummbol ngol, mi fewtii e jamaa Gine on, mi woondii mi
hiway huɓinankaaku humodal ngal, mi teddina teddinnirira darnanɗe Waɗɗuyee
Lummbol ngol ; mi teddinay ndimu neɗɗankaaku, sariyaaji e sartiiji hawtaandi ndin, mi jogora kaliifuuji an ɗin no haaniri fii nafoore timmunde (mawnde, toowunde)
Humodal ngal ; mi ñiiɓinay fewjodal ngal e geɓe mun, ŋanna hettaare ndonateeri
ndin e ñiiɓuki laral humodal ngal.
E kene e dow teddungal, mi waɗii e hoore an mi anngisike wallindirgol gollida e tere
Lummbol ngol fii joɗɗinngol (addugol) jogondiral humodal ngal. Si mi ar selude
laawol, ko yo mi yagginire sariaya on ; mi woondii ; »
DAMMBUGAL III : (FII) FEWJIRDE LAAMU LUMMBOL NGOL
Toɓɓere 48 : Fewjirde Laamu Lummbol ngol ko Yaakoraaɗo Arano on e Yaakoraaɓe.
SALNDU WOOTURU : (FII) YAAKORAAƊO LAAMU LUMMBOL ARANO ON

Toɓɓere 49 : Yaakoraɗo Arano on ko koohoojo hettinndaaɗo (siwiljo) anndiraaɗo gomɗine makko (fiɓe makko) ɗen, kelɗaare (kelɗere, kelɗal) anndaande e nunɗal feewungal makko ngal.
Toɓɓere 50 : Yaakoraaɗo Arano on, ko kanko woni Yeesoojo(Lanɗo) Fewjirde nden.
Ko Hooreejo Lummbol ngol toɗɗotoo mo, toɗɗora mo yamiroore (yamaruyee), ko
kanko kadi pottinta (ittata) mo. Ko e yeeso Hooreejo Lummbol ngol o (Yaakoraaɗo
Arano on) fewtintoo.
Toɓɓere 51 : Yaakoraaɗo Arano on ardoto yuɓɓindira orgina kuugal Fewjirde nden.
Himo darnanaa (No waɗaa e juuɗe makko/ No e juuɗe makko Ardiigu Hawtaandi ndin.
O watta haqqil fii yo:yaadoodi sarwiisiiji Hawtaandi ndin yo moƴƴu ; faggudu humodal ngal, maraari hawtaandi ndin e tummbe Laamu ngun, to’irɗe e tere hawtaandi ndin, yo ñinnire no moƴƴiri.
O fellintina sariyaaji e sartiiji ɗin no gollireede.
O ƴeewitoo jokkugol fewjooje ñaawugal gal.
Toɓɓere 52 : Yaakoraaɗo Arano on no haani henndinnde (naɓannde) Hooreejo
Lummbol ngol, e nder happu mo balɗe cappanɗe tati(30) ila toɗɗannde tawdaaɓe
Fewjirde nden, fii newnanegol eɓɓoore golle Fewjirde Lummbol gol.
Toɓɓere 53 : Tawdeteeɓe ka Fewjirde, ko toɗɗorteeɓe yamiroore Hooreejo Lummbol
ngol, e hoore tippudee) hollaandu (eɓɓoore) Yaakoraaɗo Arano on, ɓe waawee pottinireede yamiroore Hooreejo on.
Toɓɓere 54 : Fewjirde Lummbol ngol fawtoto (ardinay) laatina ɗowoodi Humodal ndi Hooreejo Limmbol ngol darni.
Toɓɓere 55 : Yaakoraaɗo Arano on e tawdaaɓe ka Fewjirde newnanaaka immanaade fii ka woote humodal e misiddaaji yuɓɓindirteeɗe fii hollugol lannoode Lummbol ngol (fii hommbugol Lummbol ngol).
Ndarto alanaa ndee darnannde ɗoo.
DAMMBUGAL IV : (FII) TEEKUN HUMODAL LUMMBOL NGOL
Toɓɓere 56 : Teekun Humodal Lummbol ngol ko teral sar’inngal Lummbol ngol. Golle makko ɗen ko ko ɗe oo Waɗɗuyee darni.
Toɓɓere 57 : Teekun Humodal Lummbol ngol ko nelaa yo waɗu (huuwu) :
Ko eɓɓugol hewtina (holla) eɓɓoore Sariya Mawɗo fii yo nden jaɓe e
Hoore tippude e) diisodaaku jamaa on ;
 Ko eɓɓugol tina, jaɓa ɗeri sar’inndinaaɗi ɗin ;
 Watta haqqil e laatinngol (ko eɓɓaa kon) ɗerol-laawol jokkaangol ngol ;
 Ko tawdegol ka hiwugol (danndugol) ɓantugol (townugol) Hannduyeeji
neɗɗanke ɗin e yaanaanuyeeji hawtaandi ndin ;
 Ko tawdegol (ka) fottinndirgol humodal.
Toɓɓere 58 : Tawdaaɗo ka (ka) Teekun Humodal Lummbol ngol ko « teekunnjo
humodal » noddirtee.
Kaliifu Teekumɓe humodal ngal fuɗɗoto ila ñannde Hooreejo Lummbol ngol toɗɗii ɓe,
lanna (daroo) no Mbatu Mnngu ngun joɗɗiniraa.
Kala kaliifu yamiraaɗo ko fus.
Toɓɓere 59 : Teekun Humodal Lummbol ngol tabintina Sariya ndernderjo on, tippude e ɓural ɗiɗo e hoore tato (2/3) tawdaaɓe makko ɓen ka jooɗannde mun aranere.
Sariya ndernderjo Lummbol ngol darna wano : tawdindirgal, sartiiji yaadoodi Biro
Teekun Humodal Lummbol ngol, noone toɗɗankaaku ngun, tawdindirgol ngol e
huɓindaaare (huɓindal, ñeeñal) goomuuji ɗin, njuɓɓudi sarwiisiiji ardiigu ngun e sartiiji
no ɗenɗondire ɗen naɓirtee (yaarata).
Toɓɓere 60 : Teekun Humodal Lummbol ngol ko mo tawdaaɓe cappanɗe njeetato e
goo(81), suɓiraaɓe sabu huɓindaare (ñeeñal) e nunɗal maɓɓe, hiɓe sennditiraa nii :
 Immorɓe feddeeji-ɗowoodi ɗin(15) / Ɓe ɓe feddeeji-ɗowoodi ɗin immini(15) ;
 Yeesooɓe njuɓɓuduuji huuwondire ɗi humondiraa e Laamu(07) ;
 Bammbondire gollooɓe (liggotooɓe) ɓen(05) ;
 Njuɓɓuduuji yeesooɓe gollirɗe ɗen (suuseetiiji ɗin) (03) ;
 Dadiidariiɓe halfinaaɓe ɓen danndugol e hiwugol(09) ;
 Njuɓɓuduuji hiwayɗi (hiwuɗi) Hannduyeeji Neɗɗanke(02) ;
 Njuɓɓuduuji ɓeGine daakiiɓe ka jananiri(05) ;
 Njuɓɓuduuji sonnaaɓe (rewɓe) ɓen(03) ;
 Njuɓɓuduuji sukaaɓe ɓen(05) ;
 Njuɓɓuduuji jokkuɗi fii ganndal(02) ;
 Njuɓɓuduuji yowitiiɗi e diinaaji ɗin(02) ;
 Baŋŋal faggudu, ngal winnditaaki, e mecce(02)
 Njuɓɓuduuji remmoɓe ɓen(02) ;
 Accanaaɓe ɓen ka lare(02) ;
 Jukkuɓe ɓen / Yimɓe wuuruduɓe e jukkudi(02) ;
 Njuɓɓuduuji humondire liggotooɓe(03) ;
 Dame nootaniiɓe yeñinooɓe jawle (02) ;
 Njuɓɓuduuji kumpital(02) ;
 Yimɓe ɓaarorteeɓe(08).
Fii wota bugite (buge), toɗɗankaakuuji tawdaaɓe ɓen no haani waɗeede e hoore
annditugol woodannde senndondire (seekodalji) ɗen (ɗin), hara kadi rewɓe (sonnaaɓe) hay si ko cappanɗe tato e nder teemedere (30%) no tawdaa.
Tawdaaɓe ka Fewjirde e ɓee ɓe Tabintinirɗe riiwaaɗe (ittaaɗe) toɗɗetaake fii tawdegol ka Teekun Humodal Lummbol.
Toɓɓere 61 : Taweteeɓe ka Teekun Humodal Lummbol ko toɗɗeteeɓe immorde e yamiroore Hooreejo Lummbol ngol, tippude e eɓɓooreeji njuɓɓuduuji mojobe maɓɓe
ɗen.
Toɓɓere 62 : Ɓaawo (Battane) toɗɗannde tawdaaɓe e maɓɓe ɓen, Teekun Humodal
Lummbol ngol naata e jooɗannde, nde neeɓeendi mun wonata (fotata e) neeɓeendi
Lummbol ngol.
Tawdaaɓe (ka) Teekun Humodal Lummbol ngol no yaananaa heɓugol gurte diisorde
nden, no sariya ndernderjo on darniri non.
Si arii hatonnjinal haanungal taskeede humondirngal e Lommbol ngol, gurte diisorde ɗen no waawaa ɗuyteede.
Toɓɓere 63 : Ardotooɗo Teekun Humodal Lummbol ngol ko Hooreejo mo cukkoHooreeɓe
ɗiɗo.
Toɓɓere 64 : Hooreejo on e cukko-hooreeɓe Teekun Humodal Lummbol ngol ko koohooɓe taakamɓe Gine immorɓe ka njuɓɓuduuji huuwondiral daditiiɓe, anndiraaɓe huɓindal (huɓindaaku) e nunɗal mawngal.
Ɓe toɗɗorte yamiroore Hooreejo Lummbol ngol.
Toɓɓere 65 : Golle (Darɗe, kaliifuuji) Hooreejo, Cukko-Hooreeɓe e tawdaaɓe ka Biro
Teekun Humodal Lummbol ngol, yaadataa e golle kaliifu goo, maa farluyeeji hawtaandi maa jeytoraaɗo, fannii Lummbol no woodaa (duumi).
Tawdaaɓe ka Teekun Humodal Lummbol ngol newnanaaka wonugol immaniiɓe ka woote humodal e misiddaji, woote waɗeteeɗe fii hollugol lannoode (hommbugol)
Lummbol ngol.
Ndarto alanaa e ndee darnannde ɗoo.
Toɓɓere 66 : Teekumɓe Humodal no weltora accanngal (accinal, accaneende,
accanoore, accane) diisorde nden.
Teekunnjo Humodal hay gooto waawetaake cukkeede, ɗaɓɓitee nanngee, jogee maa ñaawee fii sagooji (miijooji) maa suɓooji ɗi feññini fewndo o waɗata (laatinta) kaliifuuji
makko ɗin.
Fii ko yowitii e bonnere e yagginere o (Teekunnjo Humodal on) nawraama non woo, tuma Teekun Humodal Lummbol ngol monti (itti) accanal makko ngal, si hinaa hara ko bonnere nde suuɗaaki.
Toɓɓere 67 : Teekumɓe Humodal ngal henndoto sottorde, ɓe heɓay geɓe e ɓurnanɗe ɗe yamiroore Hooreejo Lummbol ngol darni, tippude e eɓɓoore Biro Teekun Humodal
Lummbol ngol.
Toɓɓere 68 : Jamaa on no yaananaa yahugol ka tummbondire Teekun Humodal
Lummbol ngol, si wonaa tuma on (Teekun Humodal Lummbol ngol) fewji liddu mun.
Hiwritannde timmunde ɗenɗondire ɗen weeɓitete ka Ɓatakal sar’inaangal
(tabintinaangal) Hawtaandi ndin.
Toɓɓere 69 : Toɓɓe yewteteeɗe ka Teekun Humodal lummbol ngol ko ardorta, e no
Fewjirde nden ardiniri non, ko ɗenɗondirgol e hoore eɓɓooreeji sariya hewtinaaɗi ɗin, e miijooji fii sariyaaji hollaaɗi, ɗi Teekun Humodal Lummbol ngol jaɓi.
TAYRE III: AADONDIRE E HALDIDE ADUNAYANKOOJE
Toɓɓere 70 : Hooreejo Lummbol ngol yewtidanay digina (sollintina) aadondire ɗen e haldide adunayankooje ɗen, o wonana seeditotooɗo.
Toɓɓere 71 : Aadondire ɗen, haldide adunayankooje ɗen e ahode(ahodaaji) yowitiiɗi e njuɓɓuduuji adunayankooji e ñippirɗi gacce adunayankooje ɗen, anngisayɗe maraari hawtaandi ndin maa waylayɗe darnanɗe sar’inaaɗe ɗen, maaɗun kadi yowitiiɗe e
fewndoral yimɓe, daginaama maa jaɓaama woo si tippa e hoore sariya. Ɗi battinii woo tuma ɗi jaɓaa daginaa no haaniri non.
Toɓɓere 72 : Dokkal laral hay gootal, ɓeydal laral hay gootal maa wattital laral hay gootal waawataake waɗeede (laatineede) si ɓeGine ɓen (yimɓe Gine ɓen) jaɓiraali (jaɓirtaa) e hoore diisaaku jamaa on.
Toɓɓere 73 : Aadondire ɗen, ahode ɗen e haldide, daginaaɗe maa jaɓaaɗe no haaniri, no mari, no weeɓitiraa ka Ɓatakal Sar’inaangal (tabintinaangal), dawla ɓurɗo toowude dawla sariyaaji ɗin, si tawii ɓeya kadi ko non wonirani.
Toɓɓere 74 : Aadondire e haldide adunayankooje, ɗe Hawtaandi Gine ndin jaɓunooko feƴƴi, dagini no haaniri, ko farluyeeje si tawii ɓeya (ka Jananiri) kadi ko non wonirani.
TAYRE IV: (FII) NDARTO WAƊƊUYEE LUMMBOL NGOL
Toɓɓere 75 : Heɓɓitannde ndarto Waɗɗuyee Lummbol ngol ko wonani ko Hooreejo
Lummbol ngol e, si tawdaaɓe (ka) Teekun Humodal Lummbol ngol waɗaama mojobe
tati(3), ɓee tawdaaɓe e mojobe ɗiɗi ɗen(2).
Ɓeyditanɗe Waɗɗuyee Lummbol ngol jaɓete, si woote tawdaaɓe ka Teekun Humodal
Lummbol ngol addii (hollii) ɓural tato e hoore nayo(3/4).
Hooreejo Lummbol ngol weeɓita darnannde ndarto on.
Toɓɓere 76 : Hooreejo Lummbol ngol, Hooreejo Teekun Homodal Lummbol ngol e mojobe ɗiɗi e hoore tati(2/3) tawdaaɓe ka Teekun humodal Lummbol ngol, no waawi fewtude Ñaawirde Mawnde nden fii yo nden ƴeewito nanondiral sariyaaji ɗin, maaɗun yaadudi kala haldigal maa aadondiral e Waɗɗuyee Lummbol ngol.
TAYRE V: DARNANƊE FEƳƳINIRƊE E RAWNORIRƊE (LANNIRƊE)
Toɓɓere 77 : Neeɓeendi (netteendi) Lummbol ngol darnete tippude(e hoore) e
nanondiral hakkunde Huuwondire Daditiiɓe Humodal ngal e Mojobere Mottondiral
Humodal fii Ɓantal nden.
Toɓɓere 78 : Oo Waɗɗuyee wontay fus no Sariya Mawɗo heso on jaɓiraa diisaaku
jamaa on, weeɓitaa ka Ɓatakal Sar’inaangal (tabintinaangal) Hawtaandi ndin.
Toɓɓere 79 : Fannii Lummbol ngol no woodaa, golleeji (kaliifuuji) Tabitinirde Sariya
Mawɗo on jonnaama (naɓiraama ka) Ñaawirde Mawnde.
Sariya njuɓɓudiyankoojo darnay(darna) no Ñaawirde Mawnde nden yuɓɓindirta
yaadinira golle mun ɗen, laawol no nde hollitirtee, tentinii happu yowitiiɗo e no nde
lanndortee, tawna kadi sartiiji(fii) fodduɗo e suɓegol, geɓe, accane(accanal) e laawol
ne’orde tawdaaaɓe e mayre( Ñaawirde Mawnde nden).
Toɓɓere 80 : Tabitinirde Etoodi Maraari ndin, e Kurndorde Dowuure Humpondiraaku nden jokkay golle mun ɗen, tippude e (hoore) darnannde yamaruyeeji ɗi( weeɓitaaɗi)
2021 / 002 / PRG / CNRD / SGG e 2021 / 003 / PRG / CNRD / SGG.
Toɓɓere 81 : Si hinaa hara (ɗe) borta ko yaawi, darnanɗe sar’inaaɗe e sartinaaɗe
jokkaaɗe, ɗe liddondiraa e oo Waɗɗuyee, (ɗe fow) luttay laatineede.
Toɓɓere 82 : Si no hatonnjinaa, darnanɗe oo Waɗɗuyee Lummbol ngol ɓeyditirte ɗeri
sar’inaaɗi Teekun Humodal Lummbol ngol.
Toɓɓere 83 : Ɗoo e tugaale Lummbol ngol joɗɗineede, ko Mojobere Humodal fii
Mottondiral e Ɓantal nden ƴettata(waɗata) eɓɓooje(eɓɓooreeji) haanuɗe(haanuɗi) fii
golleji laamu ɗin, ngurndan Humodal ndgal, hiwo taakamɓe ɓen e yaanaanuyeeji ɗin.

Toɓɓere 84 : Oo Waɗɗuyee Lummbol ngol fuɗɗotooɗo battinnde ila ñannde o
maandinaa, marete, weeɓitete ka Ɓatakal Sar’inaangal, (o) huutoree fewndo juuteendi (neeɓeendi) Lummbol ngol wano (lonto) Sariya Mawɗo Hawtaandi Gine (ndin).
Konaakiri, ñannde 27 Settaambur 2021
Hooreejo Mojobere Humodal fii
Mottondiral e Ɓantal,
Hooreejo Lummbol ngol,

Ardiiɗo Laamu ngun,
Ardiiɗo Ƴellitiiɗo koneeli ɗin

Kolonel Maamadii Dummbuyaa